Kết quả này mở ra kỳ vọng mới cho năm 2026 – giai đoạn ngành điều không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch, mà hướng đến nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu và phát triển bền vững.
Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) Đặng Hoàng Giang, tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 cho thấy sự chuyển dịch căn bản của ngành điều, từ một lĩnh vực nông sản gắn với mục tiêu xóa đói giảm nghèo trở thành ngành hàng tỷ USD, hiện diện tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ông Giang cho rằng việc xuất khẩu vượt kế hoạch, đơn hàng duy trì ổn định và giá trị gia tăng được cải thiện trong năm 2025 đã tạo nền tảng quan trọng để ngành điều bước sang năm 2026 với tâm thế chủ động hơn.
 |
| Xuất khẩu điều tiến sát 5 tỷ USD: Cơ hội lớn năm 2026 |
Nhìn lại quá trình phát triển, công nghệ chính là yếu tố then chốt tạo nên bước ngoặt của ngành điều Việt Nam. Trước năm 2010, chế biến điều chủ yếu dựa vào lao động thủ công, năng suất thấp, chi phí cao. Khi VINACAS triển khai đề án chế tạo máy tự động tách vỏ, bóc lụa từ năm 2008 và đưa vào vận hành từ năm 2010, toàn ngành đã bước sang giai đoạn mới: Năng suất tăng mạnh, tỷ lệ hao hụt giảm, chất lượng sản phẩm ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe của thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản.
Nhờ cơ giới hóa, hạt điều Việt Nam nhanh chóng khẳng định vị thế cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, khi bài toán chế biến dần được giải quyết, thách thức lớn nhất hiện nay lại nằm ở nguồn cung nguyên liệu.
Mỗi năm, Việt Nam cần hơn 2 triệu tấn điều thô cho chế biến, trong khi sản lượng trong nước chỉ đáp ứng khoảng 10%. Phần còn lại phải nhập khẩu, chủ yếu từ châu Phi, chiếm khoảng 70%.
Sự phụ thuộc này khiến ngành điều đối mặt với rủi ro lớn khi chính sách các nước xuất khẩu thay đổi. Năm 2024, Bờ Biển Ngà là quốc gia cung cấp điều thô lớn nhất thế giới bất ngờ tạm dừng xuất khẩu đầu vụ để ưu tiên thị trường nội địa, khiến doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong thu mua, chi phí tăng cao, nhiều hợp đồng buộc phải điều chỉnh tiến độ.
Không chỉ dừng lại ở đó, khoảng 5 năm gần đây, nhiều quốc gia châu Phi đã chuyển mạnh từ xuất khẩu điều thô sang đầu tư chế biến sâu để gia tăng giá trị. Với khoảng 70% quy trình có thể cơ giới hóa, các nước này nhanh chóng làm chủ phần lớn công đoạn, chỉ còn khoảng 30% khâu thủ công, đòi hỏi tay nghề cao được chuyển sang Việt Nam gia công.
Thực tế cho thấy, Việt Nam đang dần trở thành nơi hoàn thiện sản phẩm điều cho châu Phi trước khi xuất khẩu ra thị trường thế giới. Theo số liệu hải quan, lượng nhân điều nhập từ châu Phi vào Việt Nam đã tăng từ vài chục nghìn tấn năm 2020 lên khoảng 150.000 tấn chỉ trong 11 tháng năm 2025, tương đương 700.000 tấn điều thô đã vượt xa sản lượng nội địa (khoảng 400.000 tấn).
Nếu xu hướng này tiếp diễn, các quốc gia châu Phi hoàn toàn có thể hoàn thiện toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu trực tiếp, khiến Việt Nam đánh mất lợi thế trung tâm chế biến, tác động tiêu cực đến tăng trưởng nông nghiệp và kinh tế.
Giữ vị thế bằng chính sách và vùng nguyên liệu
Bước sang năm 2026, bức tranh thị trường được đánh giá khả quan hơn. Mỹ được đánh giá là thị trường lớn nhất của hạt điều Việt Nam tiếp tục miễn thuế đối ứng với điều nhân sơ chế, mở ra kỳ vọng doanh thu phục hồi mạnh.
Theo ông Phùng Văn Sâm – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hanfimex, hạt điều Việt Nam, hiện có giá thấp hơn khoảng 5% so với các loại hạt dinh dưỡng khác như hạnh nhân, óc chó, hạt dẻ cười trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Đây là cơ hội mở rộng nhu cầu tiêu thụ. Tuy nhiên, ông Sâm cũng cảnh báo, nguồn cung toàn cầu dồi dào có thể khiến giá bán giảm, buộc doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn và đẩy mạnh chế biến sâu.
Ở chiều ngược lại, bài toán nguyên liệu vẫn được xem là thách thức lớn đối với ngành điều. Khu vực châu Phi, hiện cung cấp hơn 70% điều thô cho Việt Nam, đang gia tăng các biện pháp hạn chế xuất khẩu nhằm giữ lại giá trị trong nước. Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) Bạch Khánh Nhựt cảnh báo rằng nếu các quốc gia này hoàn thiện toàn bộ chuỗi sản xuất, Việt Nam không chỉ mất lợi thế cạnh tranh mà còn có nguy cơ đánh mất vai trò trung tâm chế biến điều của thế giới.
Trước bối cảnh này, VINACAS kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành xem xét áp thuế nhập khẩu điều nhân thay vì miễn hoàn toàn; thiết lập giá nhập khẩu tối thiểu tương tự mô hình Ấn Độ; đồng thời tăng hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, chỉ cho phép nhập khẩu nguyên liệu đạt chuẩn. Mục tiêu là giảm phụ thuộc tái chế, giữ nguồn nguyên liệu cho doanh nghiệp trong nước, tránh nguy cơ Việt Nam trở thành “công xưởng gia công điều nhân”.
Song song đó, phát triển vùng nguyên liệu trong nước được xem là giải pháp căn cơ. Diện tích điều hiện đã thu hẹp do cạnh tranh với các cây trồng khác. VINACAS đề xuất xây dựng chương trình khôi phục và mở rộng vùng trồng tại Tây Nguyên, Đông Nam Bộ; nghiên cứu giống mới năng suất cao; triển khai tái canh điều theo mô hình tương tự chương trình tái canh cà phê, với hỗ trợ vốn, kỹ thuật và cơ chế khuyến khích.
Với sự đồng thuận chính sách, nỗ lực doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ trong toàn chuỗi, ngành điều Việt Nam có cơ hội không chỉ dẫn đầu thế giới về sản lượng chế biến, mà còn bứt phá về giá trị và thương hiệu.
Ngăn nguy cơ trở thành “công xưởng gia công”, giá trị ngành điều Việt Nam phải nằm ở chế biến sâu, sản phẩm cao cấp và thương hiệu Việt xuất hiện trên kệ siêu thị quốc tế như một tên gọi uy tín. Đây mới là mục tiêu cốt lõi của ngành điều trong năm 2026 và những năm tiếp theo.
